Câu tiếng Trung lịch sự: hỏi, nhờ, xin lỗi và đáp lời cảm ơn
Tiếng Việt có nhiều cách làm câu nhẹ hơn như “ạ”, “giúp em”, “cho mình hỏi”. Tiếng Trung không có một từ thay thế cho tất cả những cách ấy. Bạn sẽ nói tự nhiên hơn nếu chọn cụm theo hành động: mở lời hỏi, nhờ giúp, nhận lỗi hay đáp lời cảm ơn.
请问 để hỏi, 麻烦 để nhờ làm một việc
请问 (qǐng wèn) mở đầu câu hỏi lịch sự, như “cho hỏi”. 麻烦 (má fan) có thể nhờ người khác làm giúp điều gì và thừa nhận mình đang làm phiền. Không cần thêm cả hai vào mọi câu; chọn theo điều bạn cần người nghe thực hiện.
请 không biến một mệnh lệnh bất hợp lý thành lời nhờ dễ chịu. Nêu rõ việc cần làm, cho người nghe đủ thông tin và phù hợp với quan hệ vẫn là phần cốt lõi của sự lịch sự.
请问，这里有人坐吗？
Qǐng wèn, zhè lǐ yǒu rén zuò ma?
麻烦你帮我看一下。
Má fan nǐ bāng wǒ kàn yí xià.
不好意思 và 对不起 không khác nhau chỉ ở độ dài
不好意思 (bù hǎo yì si) có thể dùng khi hơi ngại, làm phiền hoặc xin lỗi về một bất tiện nhỏ. 对不起 (duì bu qǐ) nói lời xin lỗi trực tiếp hơn. Tuy vậy, mức nghiêm trọng không được quyết định chỉ bởi một từ; giọng điệu, nhận trách nhiệm và hành động sửa sai cũng quan trọng.
Nếu làm người khác chờ, nói xin lỗi rồi nêu điều cần thiết và cách khắc phục. Không nên học 不好意思 như cách tránh nhận lỗi trong mọi tình huống. Trong tiếng Việt cũng vậy: “ngại quá” và “tôi xin lỗi” không luôn thay nhau được.
Đáp cảm ơn khác với đáp xin lỗi
谢谢 thường được đáp bằng 不客气, “không có gì”. Khi người khác xin lỗi vì va nhẹ hoặc gây phiền, 没关系 có thể là “không sao”. Tiếng Việt đôi khi dùng “không có gì” cho cả hai, nên đây là cặp cần luyện theo lượt hội thoại, không chỉ theo bản dịch.
加油 là lời động viên, không phải lời xin lỗi; 恭喜 là chúc mừng khi có tin vui. 辛苦了 thường ghi nhận người khác đã vất vả. Đừng ghép các câu này chỉ vì tất cả đều mang ý tích cực.
随便 và 差不多 có thể khiến người nghe phải đoán
随便 có thể nói lựa chọn nào cũng được, nhưng giọng cộc có thể bị nghe thành thờ ơ. Khi thật sự linh hoạt, nói rõ vài lựa chọn đều ổn sẽ dễ hiểu hơn. 差不多 là xấp xỉ hoặc gần như nhau, không phải sự xác nhận chính xác.
Trong bước học đầu tiên, hãy luyện một cảnh ngắn ba lượt: mở lời nhờ, cảm ơn, đáp lại. Sau đó đổi hoàn cảnh sang xin lỗi để buộc mình chọn lại câu đáp. Cách luyện này giúp phân biệt chức năng thay vì chỉ thuộc danh sách.
Từ vựng cần ôn tập
Các từ và cách diễn đạt trong bài. Bấm vào một từ để xem cách đọc và nghĩa trong từ điển.
| Tiếng Trung | Pinyin | Nghĩa trong bài |
|---|---|---|
| 请问 | qǐng wèn | cho hỏi; xin hỏi |
| 麻烦 | má fan | làm phiền; phiền ai giúp |
| 不好意思 | bù hǎo yì si | ngại; xin lỗi hoặc xin phép trong tình huống nhẹ |
| 对不起 | duì bu qǐ | xin lỗi |
| 谢谢 | xiè xie | cảm ơn |
| 不客气 | bù kè qi | không có gì; đáp lời cảm ơn |
| 没关系 | méi guān xi | không sao; không thành vấn đề |
| 加油 | jiā yóu | cố lên; tiếp nhiên liệu tùy ngữ cảnh |
| 辛苦 | xīn kǔ | vất vả; tốn công sức |
| 恭喜 | gōng xǐ | chúc mừng |
| 保重 | bǎo zhòng | giữ gìn sức khỏe; bảo trọng |
| 随便 | suí biàn | tùy ý; lựa chọn nào cũng được; tùy tiện tùy ngữ cảnh |
| 差不多 | chà bu duō | xấp xỉ; gần như nhau |
Cách dùng từ trong ngữ cảnh
辛苦
辛苦了 ghi nhận sự vất vả, chẳng hạn khi đồng nghiệp hoàn thành việc mất công. Không nên dịch thành một câu mô tả đau khổ theo từng chữ.
今天辛苦你了。
Jīn tiān xīn kǔ nǐ le.
随便
Khi muốn nói mình linh hoạt, có thể nêu các lựa chọn cụ thể. Như vậy người nghe không phải đoán bạn thoải mái thật hay đang khó chịu.
茶和咖啡都可以。
Chá hé kā fēi dōu kě yǐ.
Kiểm tra mức độ hiểu
Hãy chọn đáp án hoặc tự trả lời trước khi mở phần giải thích.
Người khác nói 谢谢你. Chọn 不客气 hay 没关系 làm câu đáp điển hình?
Xem đáp án và giải thích
不客气 là cách đáp lời cảm ơn điển hình. 没关系 thường đáp lời xin lỗi hoặc nói một việc không thành vấn đề.
Bạn cần số lượng chính xác để đặt hàng. Câu 差不多 có đủ không?
Xem đáp án và giải thích
Không. Hỏi số lượng cụ thể; 差不多 chỉ cho biết gần đúng.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dịch “ạ” thành 请 ở cuối mọi câu không?
Không. 请 thường đứng trước hành động được đề nghị; sự lịch sự trong tiếng Trung không được tạo bằng một từ cuối câu duy nhất.
加油 có chỉ dùng trong thể thao không?
Không. Có thể động viên trước kỳ thi hoặc khi làm việc khó; vẫn cần xem người nhận có muốn lời cổ vũ đó không.
Học tiếp
Tài liệu tham khảo và đọc thêm
Ví dụ và bài tập trong bài được biên soạn riêng. Cách dùng thay đổi theo người nói, mối quan hệ và tình huống.